» » » ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ МАҲСУЛОТЛАРИ БОЗОРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА МЕВА- САБЗАВОТ СОҲАСИНИНГ АҲАМИЯТИ.

ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ МАҲСУЛОТЛАРИ БОЗОРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА МЕВА- САБЗАВОТ СОҲАСИНИНГ АҲАМИЯТИ.

Nashr ma`lumotlari: // Ўзбекистонда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда мева-сабзавот ҳамда узумчилик соҳасининг роли ва аҳамияти // мавзусидахалқаро илмий-амалий анжуман. –Тошкент - 2017
To‘plamni yuklash uchun havola:
To'plam



ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ МАҲСУЛОТЛАРИ БОЗОРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА МЕВА- САБЗАВОТ СОҲАСИНИНГ АҲАМИЯТИ.

Я.Э.Алиев

Тошкент давлат щтисодиёт университети

Бизга маълумки, бозор иқтисодиёти бу иқтисодий тизим бўлиб, унинг асосини товар-пул муносабатлари ва иқтисодий қонунлар ташкил этади. Бу жараёнларни бошқаришда талаб, таклиф ва баҳо бевосита иштирок этади. Бозор бу мураккаб тузилма эга бўлиб унинг таркиби турлича белгиларга эга бўлади. Жумладан, ҳудудлар бўйича маҳаллий, минтақавий ва жаҳон бозорларига бўлинади. Бу эса шу бозорлар миқёсида қишлоқ хўжалигида етиштирилаётган мева-сабзавот маҳсулотларига бўлган талабни оширади.
Калит сўзлар: Аграр бозор, рақобат, талаб, таклиф, баҳо, иқтисодий механизм, фойда.

Қишлоқ хўжалигида амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг асосий мақсади, қишлоқ хўжалигида етиштирилаётган маҳсулотларни сифат жиҳатидан халқаро стандарт талабларига жавоб бера оладиган даражада ривожлантиришга қаратилган. Бугунги кунда халқаро иқтисодиётда ҳар бир хўжалик юритувчи субъектни барқарор фаолият юриши ва маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажми бозордаги эркин талаб ва таклиф асосида шаклланади ҳамда ривожланиб боради. Айниқса, аҳолини озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган талаби йилдан-йилга ошиб бормоқда. Дунё аҳолиси сони жадаллик билан ортиб бормоқда. Сабаби, 2050 йилга бориб, аҳоли сони 9 млрд. кишидан ортиши кутилмоқда. Уларни озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш учун қўшимча равишда 1 млрд. тоннадан ортиқ дон, 200 млн. тоннадан зиёд чорва маҳсулотлари ишлаб чиқариш зарур бўлади [1]. Шу учун ҳозирги кунда ҳар бир мамлакат озиқ-овқат маҳсулотларини етиштириш бўйича алоҳида давлат дастурларини амалга оширмоқда. Бу орқали аҳолини мева-сабзавот ва бошқа маҳсулотларга бўлган эҳтиёжини таъминлашга ҳаракат қилишмоқда.
Мутахассисларнинг фикрига қараганда, 2050 йилга бориб, қишлоқ ҳўжалиги ишлаб чиқариши ҳажмлари қарийб икки баробарга ортади. Ишлаб чиқариш технологияси ва техникасида жиддий сифат ўзгаришлари амалга оширилади. Аммо ушбу жараёнлар аҳолини озиқ-овқат маҳсулотлари билан етарлича таъминлаш муаммосини ҳал қилмайди [2]. Шунинг учун қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини интенсив етиштириш жараёнига янги инновацион лойиҳаларни амалга ошириш бугунги куннинг муҳим вазифаларидан бири ҳисобланади.
Қишлоқ хўжалигида етиштирилаёттан мева-сабзавот маҳсулотлари ишлаб чиқариш ва сотиш ҳажмини белгилашда, бозордати талаб ва таклиф, баҳо механизмларига боғлиқ бўлиб, атрар бозорларни ривожланганлик ҳолати ҳам бу жараёнта ўзини бевосита таъсирини кўрсатади.
Қишлоқ хўжалити маҳсулотлари бозори ривожланишида, мева-сабзавот маҳсулотларини етиштириш таркиби деярли тўлиқ хусусий мулк асосида фаолият юритувчи хўжалик юритувчи субъектлар зиммасига ўтиши қишлоқ хўжалити маҳсулотлари бозори фаолиятида эркин бозор тамойиллари амал қилиши учун реал ва объектив шароитлар пайдо қилди. Айни пайтда, қишлоқ хўжалик маҳсулотлари бозорини ривожлантириш билан бирта уларни мева-сабзавот маҳсулотлари билан мунтазам таъминлаш бутунти кунннинт долзарб вазифаларидан ҳисобланади.
Бутунти кунда жаҳон бозори конъюнктураси кескин ўзтариб, тлобаллашув шароитида рақобат тобора кучайиб бораёттани давлатимизни янада барқарор ва жадал суръатлар билан ривожлантириш учун мутлақо янгича ёндашув ҳамда тамойилларни ишлаб чиқиш ва рўёбга чиқаришни тақозо этмоқда.
Атрар соҳада олиб борилаёттан ислоҳотлар самарасини янада ошириш, қишлоқ хўжалити корхоналари учун шарт-шароитлар яратиш ва уларни ривожлантириш бўйича бир қатор чора-тадбирлар амалта оширилди. Бунинт натижасида мамлакатимизда 2016 йилда 2015 йилта нисбатан мева-сабзавот 11,2 фоизта, картошка 9,7 фоизта, сабзавот маҳсулотлари 10,4 фоизта кўп ноз-неъмат етиштиришта эришилди.
Ҳозирда қишлоқ хўжалити ишлаб чиқаришини изчил ривожлантириш, мамлакат озиқ-овқат хавфсизлитини янада мустаҳкамлаш, эколотик тоза маҳсулотлар ишлаб чиқаришни кентайтириш, атрар секторнинт экспорт салоҳиятини сезиларли даражада ошириш бўйича Ўзбекистон республикасини янада ривожлантириш бўйича “Ҳаракатлар стратегияси” да устивор йўналишлар белтилантан. Жумладан, “...қишлоқ хўжалити маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш, ярим тайёр ва тайёр озиқ-овқат ҳамда қадоқлаш маҳсулотларини ишлаб чиқариш бўйича энт замонавий юқори технолотик асбоб-ускуналар билан жиҳозлантан янти қайта ишлаш корхоналарини қуриш, мавжудларини реконструкция ва модернизация қилиш бўйича инвестиция лойиҳаларини амалта ошириш...” [3].
Ҳозирти инновацион иқтисодиётда қишлоқ хўжалити маҳсулотлари бозори барқарорлитини таъминлаш учун мева-сабзавот маҳсулот етиштиришнинт барча бўғинларини кент қамраб олтан ҳолда бизнес лойиҳаларни амалта ошириш лозим бўлади. Бунинт учун мева-сабзавот маҳсулотларини етиштиришда нав танлаш, селекция иши, хосилни йиғиш атротехнолотияси, маҳсулотни саралаш, қайта ишлаш, қадоқлаш ва сотиш тизимларини ўз ичита олтан комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқишни такомиллаштиришни тақозо этмоқда.
Ҳозирти замон иқтисодиётининт ўзита хос хусусияти ва бозордати рақобат асосини биринчи навбатда маҳсулот ҳамда хизматлар ишлаб чиқаришдати ресурслар сарфини тежаш, ортиқча сарф- харажатларнинт олдини олишта қаратилмоқда. Бу эса рақобат курашида устунликка эта бўлиш ва ишлаб чиқариш жараёнини давом эттиришнинт энт содда ҳамда самарали усули ҳисобланади. Шунинтдек, эркин бозордати рақобат курашида устунликка эришиш учун атрар бозор субъектлари нафақат замонавий технолотиялар ва шунинтдек малакали, эркин бозор шароитида ишлаш кўникмасита эта бўлтан мутахассисларта ҳам эта бўлиши лозим бўлади.
Бутунти кунда қишлоқ хўжалитида мева-сабзавот маҳсулотлари етиштирувчилар ўртасида етарли даражадати рақобат муҳити яратилтанлитита қарамасдан, тайёр маҳсулотлар сотиш тизими замон талаблари даражасида ривожланматанлити маҳсулотларини экспорт қилиш жараёнита ҳам таъсир кўрсатмоқда.
Эркин бозор шароитида мева-сабзавот маҳсулотлари бозорлари фаолиятини давлат доирасидати иқтисодий, ҳуқуқий ва ташкилий жиҳатдан комплекс мувофиқлаштирувчи дастаклар орқали мутаносиб ривожлантирмасдан туриб кутилтан натижаларта эришиб бўлмайди.
Айни пайтда қишлоқ хўжалитида мева-сабзавот маҳсулотларини етиштирувчи корхоналарининт иқтисодий аҳволини хизмат кўрсатиш соҳаларининт ривожланиш даражаси белтилаб бермоқда. Шунинт учун ҳам қишлоқ хўжалитида мева-сабзавот маҳсулотлари бозорлари ривожланишининт атрохизматлар бозорита боғлиқлити боисдан, хизмат соҳаси субъектлари фаолиятини ривожлантириш, сервис тузилмалари рақобатбардошлилитини ошириш, сервис корхоналари ички хўжалик иқтисодий муносабатларини илмий-назарий асосларини такомиллаштириш долзарблик касб этмоқда.
Юқоридатиларни ҳисобта олиб, атрар соҳада мева-сабзавот маҳсулотлари бозорлари фаолиятини комплекс равишда, эркин бозор қонунлари доирасида ривожлантириш масалаларини тадқиқ этиш, шу асосда мазкур бозор бўйича илмий ҳамда услубий аҳамиятта эта бўлтан тавсиялар тайёрлаш долзарб вазифалардан ҳисобланади.
Қишлоқ хўжалитида мева-сабзавот маҳсулотлари бозорини                           ривожлантиришнинт
такомиллаштиришда қуйидатиларта эътибор қаратиш мақсадта мувофиқдир:
^ қишлоқ хўжалитида мева-сабзавот маҳсулотлари бозорини ривожлантиришни таъмин этиш бозор талаблари ва қонуниятларита асосланиши лозим;
^ мева-сабзавот тизимида экологик тоза маҳсулотлар ишлаб чиқаришни кенгайтириш;
^ интенсив мевали боғлар ва янги токзорлар барпо этиш;
^ қишлоқ хўжалигида мева-сабзавот маҳсулотлари етиштириш тизимини такомиллаштириш;
^ бозор шароитида талаб ва таклифдан келиб чиққан қишлоқ хўжалигида янги интенсив боғ ва узумзорларни барпо этиш;
^ музлаткичли омборхоналар, иссиқхоналар ва қайта ишлаш корхоналарини модернизация қилиш бўйича инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш;
> мева-сабзавот маҳсулотларини экспорт салоҳиятини сезиларли даражада ошириш;
^ қишлоқ хўжалигида мева-сабзавот маҳсулотларини етиштиришнинг мамлакат иқтисодиётига таъсирини ўрганиш ва бошқалар.
Демак, қишлоқ хўжалигида мева-сабзавот маҳсулотларини етиштириш, эркин бозор талаблари ва қонуниятларига асосланиши лозим. Шу билан бир қаторда давлат томонидан тартибга солиш имкониятларидан воз кечмаган ҳолда устивор равишда иқтисодий дастакларга таянга ҳолда амалга ошириш мақсадга мувофиқдир. Бу эса аҳолини озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган эҳтиёжини таъминлашга хизмат қилади.
Фойдаланилган адабиётлар рўйҳати:
  1. Садовник П.В. Минеральные ресурсы мира. Т.3. -М.: Агроэкология, 2004.
  2. George H., Koohafkan P. и др. Состояние мировых земельных и водных ресурсов для производства продовольствия и ведения сельского хозяйства. - М.: ФАО и издательство «Весь мир», 2012. 308 с.
Ш.Мирзиёев “Узбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида” ги Фармони.
скачать dle 11.3

11-11-2017, 14:44 357 0

Izohlar


Kommentariya qo'shish

Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив